Bản văn hóa – du lịch Che Căn

0

Cách đây nhiều năm, ngày 2/4/2009, Sở VH- TT & DL Điện Biên với vai trò chủ đầu tư, đã phối hợp cùng UBND huyện Điện Biên, tổ chức cho nhân dân bản Che Căn ký cam kết phối hợp thực hiện Dự án mang tên: “Bảo tồn văn hóa truyền thống dân tộc Thái”, tại bản Che Căn, xã Mường Phăng…

Theo đó, Dự án sẽ được hỗ trợ nguồn tài chính của Chương trình mục tiêu Quốc gia về văn hóa với nguồn vốn đầu tư 9 tỷ đồng (Trung ương đầu tư 5 tỷ đồng, UBND tỉnh đầu tư 4 tỷ đồng), để tôn tạo 10 ngôi nhà truyền thống với những đặc trưng của dân tộc Thái đen; xây dựng tại trung tâm bản một ngôi nhà với những vật liệu truyền thống. Tiếp theo, phục hồi một số lễ hội dân gian: Xên bản, lễ cầu mưa…; bảo tồn không gian cư trú sao cho hài hòa với thiên nhiên, gắn với phong tục, tập quán dân tộc; đồng thời, hỗ trợ bảo tồn nhạc cụ cổ truyền, phục hồi dưới hình thức trao truyền nghề dệt thổ cẩm dân tộc Thái đen…

ban co truyen che can Bản văn hóa   du lịch Che Căn

Bằng những nỗ lực nhiều mặt của ngành liên quan, của cấp ủy, chính quyền xã Mường Phăng và nhất là của nhân dân Che Căn, lần lượt các Dự án thành phần đã được nghiệm thu: Phục dựng lễ hội xên bản (ngày 02/3/2011) với các trò chơi đi kèm: Ném còn, tó phại, tó má lẹ, kéo co, đẩy gậy… Ngày 29/4/2011 tại Nhà Văn hóa xã Mường Phăng, đã diễn ra lễ nghiệm thu Dự án thành phần do Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Điện Biên thực hiện: Hướng dẫn truyền dạy âm nhạc dân gian truyền thống, các làn điệu diễn xướng, dân vũ; xây dựng đội văn nghệ – thể thao làm dịch vụ du lịch với gần 20 tiết mục văn nghệ, khoảng 100 nam nữ diễn viên không chuyên thuộc 4 dân tộc: Thái, Mông, Kinh và Khơ Mú tham gia trình diễn các điệu: Múa dệt vải, múa chai, múa mời rượu, múa kếp phắc (hái rau)… múa “Hương sắc Điện Biên”, tốp nữ “Dòng sông điệu khắp”, hát “Lẩy lang chờ” (bản làng đổi mới)…

Tiếp theo, ngày 13/8/2011, tại bản văn hóa Che Căn, Ban quản lý Dự án bảo tồn văn hóa truyền thống dân tộc Thái thuộc Sở Văn hóa – Thể thao & Du lịch, tổ chức nghiệm thu 2 tiểu Dự án với nội dung: Bảo tồn văn hóa ẩm thực và bảo tồn các trò chơi dân gian truyền thống dân tộc Thái. Trong khuôn khổ lễ nghiệm thu, các diễn viên và vận động viên tổ chức biểu diễn 7 nội dung thể thao truyền thống (trò chơi pít bó, tó mạ háp, tó phại, tó mák lẹ, bắn nỏ, ném còn, kéo co); đồng thời trình diễn hơn 10 món ăn truyền thống (nhứa pho, nhứa pỉnh, cáy pỉnh tộp, pa pỉnh tộp, phắc chụp, nhứa mu chụp xổm lốm, lạp nhứa quai súc…). Cả thảy, có 5 bộ dụng cụ chế biến ẩm thực và các đạo cụ cho múa dân gian, các môn thể thao dân tộc, được Ban Quản lý Dự án bàn giao cho bà con dân bản Che Căn…

ban co truyen che can 1 Bản văn hóa   du lịch Che Căn

Mới đây, ngày 24/10/2012, tại bản Che Căn, đã diễn ra buổi nghiệm thu chương trình bảo tồn, truyền dạy các nghề truyền thống dân tộc Thái, do Bảo tàng tỉnh (Sở Văn hóa – Thể thao & Du lịch Điện Biên) tổ chức. Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Như Hoa – Trưởng phòng Di sản Văn hóa, Sở Văn hóa – Thể thao & Du lịch Điện Biên – cho biết: Kết thúc khóa truyền dạy nghề truyền thống, hầu hết học viên đã thành thạo những bước cơ bản và có khả năng tự hoàn thiện sản phẩm, nhiều người có khả năng truyền dạy cho các thế hệ sau này. Tại buổi nghiệm thu, sản phẩm trưng bày gồm có: Khăn piêu, thổ cẩm màu xanh và màu đen; các vật dụng sinh hoạt trong gia đình được chế tác bằng vật liệu có sẵn ở địa phương (song, mây, tre, trúc…) như: dụng cụ bắt cá, đồ đựng (bung, ếp, coóng khẩu, bem đựng quần áo… Đặc biệt, các bậc cao niên hướng dẫn cho con cháu kinh nghiệm làm men rượu bằng lá cây, cách chưng cất loại rượu đặc sản nổi tiếng “lẩu xơ” mà ta thường nghe nói…

Theo Báo cáo (không số) của Phòng Nghiệp vụ Du lịch – Sở Văn hóa – Thể thao & Du lịch Điện Biên, về kết quả thực hiện nhiệm vụ bảo tồn Văn hóa ẩm thực thuộc Dự án bảo tồn bản truyền thống dân tộc Thái, tại bản Che Căn, cho biết: Bản Che Căn có 86 hộ với 448 nhân khẩu, 100% là người dân tộc Thái thuộc ngành Thái đen. Đời sống văn hóa, tinh thần người dân từng bước được quan tâm, đầu tư, có điện lưới quốc gia, công trình dân sinh, trạm tiếp sóng phát thanh, truyền hình… Tình hình an ninh trật tự ổn định, công tác vệ sinh môi trường đang được người dân trong bản chú trọng triển khai thực hiện. Các lễ hội truyền thống, phong tục tập quán và nền văn hóa ẩm thực vẫn được người dân trân trọng và gìn giữ. Những món ăn được chế biến để phục vụ khách do đội văn nghệ đảm nhiệm.

Trưởng bản Lò Văn Yêng (Phụ trách đội văn nghệ Che Căn) cũng cho biết: Trong bữa cơm hàng ngày của người dân Che Căn, các món ăn hầu hết gắn liền với sản phẩm được sản xuất tự cung, tự cấp như: Phắc tổm (rau luộc), pa pỉnh (cá nướng), khẩu nửng (xôi), khẩu ón (cơm tẻ), nhứa mu tổm (thịt lợn luộc), phắc tổm (rau luộc), canh bòn (canh bon). Rượu chủ yếu là do người dân tự sản xuất, nguyên liệu chính là gạo và sắn. Vào các dịp lễ hội, lễ cúng xên bản, hay trong bản diễn ra các sự kiện lớn như: cưới hỏi, ma chay, lên nhà mới, ngoài những món có trong bữa cơm hàng ngày, người dân còn chế biến thêm những món ăn mà chỉ dùng trong những dịp quan trọng như: Pa pỉnh tộp (cá nướng), lạp súc (lạp chín), phắc chụp (rau đồ), khẩu lam (cơm lam), khẩu cắm (xôi màu), nhứa quai giảng (thịt trâu hun khói), nhứa mu tổm (thịt lợn luộc), nhứa mản xót (thịt nướng), nhứa quai tổm (thịt trâu luộc), cáy pỉnh (gà nướng)…

Tuy kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, cộng thêm sự du nhập của lối sống hiện đại nên các nguyên vật liệu để chế biến đã có ít nhiều thay đổi. Nhưng nói chung đồng bào dân tộc Thái tại bản Che Căn cơ bản vẫn giữ được những nét đặc trưng nhất, vốn có từ lâu đời trong văn hóa ẩm thực. Từ việc chọn nguyên vật liệu đến cách thức chế biến và cách thức thưởng thức. Vì vậy việc bảo tồn văn hóa ẩm thực là một phần quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp của đồng bào, đồng thời phát triển văn hóa ẩm thực của dân tộc Thái tại bản Che Căn trở thành sản phẩm phục vụ khách du lịch trong những năm tới.

Trong quá trình thực hiện việc nghiên cứu, phục dựng và chấn hưng, hơn ai hết, những cán bộ chuyên môn của Phòng Nghiệp vụ Du lịch nhận thấy về cơ bản phương thức nấu nướng của người Thái bản Che Căn không khác nhiều so với các bản Thái văn hóa du lịch đang hoạt động trên địa bàn tỉnh. Trong thời gian trước mắt, cần có thêm nguồn kinh phí hỗ trợ người dân bản Che Căn bảo tồn và phát triển nhiều món ăn khác làm phong phú văn hóa ẩm thực, đồng thời lưu giữ những nét đẹp truyền thống vốn có của đồng bào. Qua đó tạo thành những sản phẩm văn hóa ẩm thực đặc thù phục vụ hoạt động du lịch. Đó là cách thiết thực để chúng ta phát huy hình thức du lịch cộng đồng, đưa công tác xã hội hóa du lịch về với các làng bản gần xa…

Thanh Bình

Chia sẻ bài viết: