Chẳm chéo – món chấm cổ truyền vùng cao Tây bắc

0

Chẳm chéo hay còn gọi là chẩm chéo là món chấm cổ truyền của dân tộc Thái vùng Điện Biên, Tây Bắc.

Chẳm chéo được sử dụng trong những bữa ăn hằng ngày hoặc đãi khách miền xuôi.Chẳm chéo dùng chấm xôi, cơm lam các món luộc, đồ nướng và các món rau sống. Ngoài việc chấm thịt, chấm rau, người Thái còn dùng chẳm chéo để ăn chua như khi ăn trái mận, sim, bắp cải cuốn nhót…

cham cheo mon cham co truyen vung cao tay bac Chẳm chéo   món chấm cổ truyền vùng cao Tây bắc

Người Sơn La coi đây như một nét ẩm thực Việt Nam không thể thiếu. Hay nhất là chẳm chéo có rất nhiều loại cho phù hợp với nhiều loại món ăn , nhưng cơ bản, làm chẩm chéo cần ớt khô hoặc ớt tươi đặc biệt một loại gia vị không thể thiếu là mắc khén. Ớt đem nướng lên cho thơm và giòn cùng với tỏi và mắc khén để lấy vị thơm, tất cả giã chung với muối và mì chính là đầu bếp sẽ có một bát chéo cơ bản. Ngoài ra còn có các loại rau thơm, xả, gừng… tùy theo sở thích của người ăn.

Từ bát chẳm chéo cơ bản này, người ta có thể chế ra được nhiều loại chéo khác: chéo cá (cá suối nhỏ nướng vàng, rồi đem giã nhuyễn với bát chéo cơ bản, dùng để chấm măng tre, măng vầu và rau luộc); chéo gan gà (đem gan gà hoặc gan vịt đã luộc chín, nướng qua cho thơm, thái thêm chút lá chanh rồi đem giã với chéo cơ bản, sau đó cho thêm nước luộc gà, vịt, đánh lên cho nhuyễn); chéo nước chua (lấy vừng trắng đem rang vàng, thơm, giã thành bột, cá nướng thơm giã nhỏ mịn, đem trộn với chéo cơ bản, chút nước măng chua, dùng để chấm rau cải non); chéo rau mùi (rau mùi giã nhỏ rồi trộn với chéo cơ bản, dùng để chấm rau cải đồ và thịt lợn ba chỉ luộc)… Mỗi loại chẳm chéo có một hương vị ẩm thực riêng, phù hợp với từng món ăn nhưng bát chẳm chéo của người Thái bao giờ cũng có vị chung là hương thơm của các loại lá, vị cay cay của ớt và vị hăng nồng của mắc khén.

"Chẳm" theo tiếng Thái có nghĩa là món chấm, "chéo" là thứ được chế từ các loại gia vị được hòa quyện vào nhau nên được gọi là "chéo". Người Thái ví chẳm chéo hơn cả thịt, cá dù trong bữa cơm không có thịt có cá chỉ cần có chẳm chéo cũng thành một bữa cơm ngon. Khi gia chủ có mặt ở nhà thì món chéo được đặt ra trước tiên. Đây là món chấm đặc trưng nhất và là món không thể thiếu trong mâm cơm của của dân tộc Thái. 

Chẳm chéo Tây Bắc còn đặc biệt bởi tất cả là chẳm chéo còn được coi như một liều thuốc, dù người ăn, ăn những thức ăn sống hoặc tái, hoặc nướng chín tới cũng không làm đau bụng… Khi chưa ăn, thực khách cảm thấy không quen vị, nhưng khi đã ăn rồi, thực khách sẽ cảm thấy không thể thiếu trong các bữa ăn.

Chia sẻ bài viết: