Để tiếng then ngân mãi

0

Có lẽ bởi từ lâu tiếng then của đồng bào dân tộc Thái xuất phát từ trái tim, tấu lên bằng lời hát, tiếng đàn mà lòng dạ người nghe không khỏi thổn thức, bồi hồi. Tuy nhiên, giống như nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác trên địa bàn tỉnh, hát then đang dần mai một, đòi hỏi cần được bảo tồn và phát huy.

Sống với then

Bao đời nay, hát then đã gắn bó như máu thịt trong đời sống sinh hoạt của cộng đồng dân dộc Thái. Nói đến loại hình nghệ thuật này không thể không nhắc đến ông Hoàng Thím (sinh năm 1938).

Trong căn nhà nhỏ tại phường Thanh Bình, T.P Điện Biên Phủ, ông Thím say sưa nói về loại hình nghệ thuật truyền thống đã gắn bó với ông trong suốt 60 năm. Nhớ khi 12 tuổi, chỉ một lần nghe những người già trong bản, ở xã Mường Mùn, huyện Tuần Giáo hát then mà ông Thím đã say then đến bây giờ. Ngày ấy mỗi lần bản có người hát then, mọi người lại không ngủ. Đêm nghe tiếng then réo rắt, luyến láy mà lòng người càng xao xuyến, bồi hồi. Bao nhiêu năm biết đến then là bấy nhiêu năm ông vừa tự học, vừa tiếp thu kiến thức, kinh nghiệm từ những người già. Giai điệu then dễ hát, lời thơ trau chuốt nhưng dễ thuộc là điều khiến ông thấy thích thú, say mê nhất. Thường xuyên vắng nhà bởi những lần tham gia liên hoan nghệ thuật và những buổi tập luyện khiến căn nhà nhỏ của gia đình trở nên vắng vẻ. Tuy vậy, ông Thím vẫn nhận được sự ủng hộ, động viên từ gia đình, đặc biệt là người vợ. Ông say bởi then vốn không đơn thuần để diễn xướng mà còn là một hình thức tín ngưỡng lâu đời của đồng bào dân tộc Thái. Người dân tộc Thái quan niệm vũ trụ bao gồm hai thế giới: sự sống dưới trần gian và thế giới của các then (thế giới hư vô – trên trời). Bởi vậy từ lâu then không chỉ là đấng sáng tạo mà còn đứng đầu, điều hành muôn loài đầy quyền uy. Then dạy con người biết lao động, kiếm sống, giúp dân chữa bệnh, cầu an, mong mưa thuận gió hòa, trồng ngô ngô xanh, trồng lúa lúa tốt…

song voi then Để tiếng then ngân mãi

Say mê loại hình nghệ thuật truyền thống này, ông Thím cùng Chi hội Văn nghệ dân gian tỉnh đã sưu tầm trên 40 làn điệu hát then. Những làn điệu này được dùng vào dịp mừng nhà mới, lễ hội, lễ cưới, xên bản, xên mường… Mặc dù tuổi cao, nhưng khi còn sức khỏe, còn đam mê thì ngày ngày bước chân ông vẫn đến khắp các bản, làng đem lời ca, tiếng hát truyền dạy cho các con cháu, để tiếng Then như sợi chỉ kết nối mọi người.

Cần bảo tồn, phát huy

Vừa qua,  Liên hoan Nghệ thuật hát then, đàn tính toàn quốc lần thứ IV, năm 2012 đã diễn ra tại tỉnh Lạng Sơn, không chỉ là cơ hội giao lưu giữa các tỉnh có nghệ thuật hát then, đàn tính, giới thiệu loại hình nghệ thuật đến với đông đảo công chúng mà còn là hoạt động thiết thực trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật của di sản văn hóa này. Tuy nhiên, cũng như nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác, hát then trên địa bàn tỉnh đang đứng trước nguy cơ dần mai một. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên, song chủ yếu là lớp nghệ nhân hiện nay đã già, thiếu thế hệ kế cận. Các nghệ nhân cố gắng truyền dạy cho con, cháu và những người đam mê song số lượng bạn trẻ tham gia không nhiều. Khi kinh tế phát triển thì văn hóa truyền thống dần bị mai một, những buổi biểu diễn nhạc trẻ diễn ra khắp nơi nhưng lại thiếu vắng âm nhạc dân tộc. Lớp trẻ say mê với giai điệu hiện đại nhưng lại thờ ơ với bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Để phát huy giá trị nghệ thuật hát Then, nhiều năm qua ngành Văn hóa – Thể thao và Du lịch đã thực hiện công tác bảo tồn và phát huy vốn văn hóa truyền thống, nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê. Câu lạc bộ Bảo tồn âm nhạc dân ca dân vũ truyền thống dân tộc Thái được xây dựng và nhân rộng trên địa bàn là gia đình của các nghệ nhân dân gian (ca, múa, nhạc). Song trên địa bàn tỉnh, ngoài ông Hoàng Thím là người duy nhất được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam công nhận là nghệ nhân dân gian và đến nay chưa có nghệ nhân nào được công nhận thuộc lĩnh vực này.

Ông Lý Văn Nhạ, Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh, cho biết: Bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát Then phải từ yếu tố con người – những nghệ nhân say mê loại hình truyền thống này. Không ai có thể thay các nghệ nhân đào tạo người kế nghiệp mà phải do chính họ đảm nhiệm. Để bảo tồn, phát huy cần quan tâm vật chất, hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động truyền dạy của nghệ nhân tới thế hệ trẻ và người kế nghiệp. Đồng thời, hàng năm các địa phương tổ chức hoạt động tôn vinh các nghệ nhân, hạt nhân văn hóa dân gian để động viên, cổ vũ những người có đóng góp tích cực đối với đời sống sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Thanh Bình

 

Chia sẻ bài viết: