Điệu xòe người Thái Mường Then

0

Ai lên Tây Bắc hãy đến Mường Then! Mường Then – Mường Thanh là Điện Biên đó, nơi cách đây hơn nửa thế kỷ đã làm nên Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “chấn động địa cầu”. Mường Then – Điện Biên là nơi cư trú của nhiều dân tộc anh em, mỗi dân tộc một bản sắc văn hóa đặc trưng.

Trong bức tranh văn hóa đa sắc màu ấy, văn hóa của người Thái đen phát triển rực rỡ, nổi bật. Nền văn hóa ấy đã gây bao bất ngờ, cảm xúc, hứng thú cho các nhà nghiên cứu dân gian, cho những người lần đầu tiên đến Điện Biên hay đã nhiều lần đặt chân lên mảnh đất này. Trong đó, điệu xòe làm say đắm, cuốn hút lòng người là nét văn hóa đặc sắc của người Thái Điện Biên. Khi những vạt rừng hoa ban nở trắng, bản làng lại bước vào những ngày lễ hội với điệu xòe Thái, trong hơi men rượu thơm nồng cùng đôi tay ấm nóng của trai, gái Thái say sưa điệu xòe đến tàn canh.

dieu xoe nguoi thai Điệu xòe người Thái Mường Then

Đã hơn 58 năm qua kể từ sau Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, bản mường người Thái Mường Then không còn cảnh tạo – phìa áp bức bóc lột, bà con tự do cày cấy trên thửa ruộng mảnh vườn, trên cánh đồng “Nhất Thanh…” ngút ngàn một màu xanh no ấm, bình yên. Cũng kể từ sau giải phóng Điện Biên 1954, con gái Thái đẹp không còn lo bị bắt về làm vợ hay phục dịch trong nhà quan mà chỉ lo tăng gia, sản xuất và tham gia hoạt động văn hóa văn nghệ, tươi vui lành mạnh. Vào những ngày lễ hội, tết độc lập dân tộc, ngày cúng cơm mới mừng mùa bội thu hay những đêm rằm… nam, nữ thanh niên Thái lại tưng bừng rộn rã trong vũ điệu xòe mềm mại, duyên dáng, uyển chuyển. Lòng chảo Điện Biên, nơi có cánh đồng Mường Then hơn 5.000ha cũng là nơi người Thái cư ngụ đông nhất. Chỉ tính riêng huyện Điện Biên đã có hơn 10 đội văn nghệ tiêu biểu như: đội văn nghệ bản Ten, xã Thanh Xương; đội văn nghệ bản Mển, xã Thanh Nưa; đội văn nghệ bản Co Mỵ, bản Hoong Lếch Cang, xã Thanh Chăn…… Cũng trong dịp lễ hội, dịp tết hay sau khi thu hoạch mùa màng… dân bản lại cùng nhau tổ chức các trò chơi sôi nổi như: đẩy gậy, kéo co, ném còn… song, múa xòe vẫn là tâm điểm của ngày hội. Mỗi điệu xòe thể hiện, mô tả cuộc sống sinh động, gửi gắm tâm tư tình cảm, niềm khát vọng lạc quan, tương lai tươi sáng của dân tộc. Các điệu xòe: “Mùa ban nở”, “Vui hội mùa”… xem biết bao nhiêu lần mà không ai thấy chán mắt, cứ như mới xem lần đầu, lần nào cũng như bị hút hồn vào từng nhịp điệu như trong lời bài hát “Điệu xòe thương nhau” của nhạc sĩ Vương Khon: “Điệu xòe, điệu xòe có từ bao giờ, mà vẫn mê say như thủa nào. Điệu xòe như thủa ban đầu chân đi nhịp nhàng mà sao bối rối… Em nâng chén rượu nồng, chén này mình trao nhau…”.

Các cụ người Thái ở tuổi xưa nay hiếm tại một số bản, kể lại rằng: Xòe người Thái Tây Bắc nói chung, Mường Then – Điện Biên nói riêng có từ lâu đời và được lưu truyền từ đời này sang đời khác. Khi mới chào đời, đến lúc chập chững biết đi, trai gái Thái đã được nghe tiếng trống chiêng, tiếng khèn, tiếng nhị cùng tiếng đàn tính tẩu…; mắt trai gái Thái đã được thấy từng động tác xòe điệu đà, nhún nhảy mềm mại của những đôi tay, bàn chân. Có thể nói, xòe đã ăn sâu vào tiềm thức của người Thái Mường Then, điệu xòe đã ngấm vào tâm huyết người Thái, trở thành miền đam mê trong đời sống sinh hoạt của đồng bào Thái. Những đêm xòe còn là nơi hội tụ tình cảm, là dịp để nam, nữ thanh niên Thái gần gũi tìm hiểu nhau và từ đó, không ít đôi trai gái Thái kết duyên nên vợ nên chồng. Xòe Thái Mường Then đã trở thành nét văn hóa bản sắc, các đội văn nghệ ở thôn, bản cũng thường xuyên tổ chức giao lưu vui xòe với nhau. Mường Then – Điện Biên cũng như một số tỉnh bạn Sơn La, Lai Châu, Lào Cai… đón tiếp các đoàn khách quý hay khách du lịch từ trong nước, quốc tế đến bằng các điệu xòe; trong đó, có xòe Thái, xòe được coi như một trong những món quà tinh thần đặc sắc mà người Thái gửi tới du khách khi đến với người và đất Mường Then. Bản văn hóa Co Mỵ, xã Thanh Chăn; bản Mển, xã Thanh Nưa, huyện Điện Biên lâu nay đã trở thành điểm dừng chân của nhiều đoàn khách quý, ấy vậy nên khách du lịch trong và ngoài nước muốn dừng chân tìm hiểu, khám phá văn hóa đặc trưng của miền Tây Bắc là vậy. Các đội văn nghệ huyện Điện Biên từng tham gia liên hoan văn nghệ trong, ngoài tỉnh, khu vực miền núi phía Bắc và đạt được các giải cao. Đây là nguồn động viên, khuyến khích về mặt tinh thần rất lớn đối với các vũ công quần chúng, từ đó tích cực tập luyện để xòe thêm dẻo, thêm duyên, thêm say nồng.

Được biết, ngày nay ngoài những điệu xòe truyền thống, các điệu xòe còn được các biên đạo múa sáng tạo, dàn dựng, các nghệ nhân quần chúng “tự biên” nhiều tiết mục để biểu diễn phục vụ bà con gọi là “cây nhà lá vườn”. Song xòe Thái Mường Then – Điện Biên nói riêng, Tây Bắc nói chung vẫn giữ được bản sắc, bản thể truyền thống, không bị “lai căng”, pha trộn với các điệu múa hiện đại hay với các làn điệu múa khác.

Đã hòa vào điệu xòe Thái là xòe đúng bản sắc, làm phong phú lành mạnh đời sống tinh thần dân tộc, góp phần đẩy lùi cái xấu xa lạc hậu để sàng lọc và đón nhận những nguồn gió lành tô thắm thêm bản sắc văn hóa truyền thống.

Thanh Bình

Chia sẻ bài viết: