Mùa xuân ngày hội tu lu

0

Đó là tên một tác phẩm của nhạc sỹ Mạnh Cường, Phó trưởng Đoàn Nghệ thuật Hoa Ban Trắng. Tác phẩm đoạt giải C, Hội Nhạc sỹ Việt Nam năm 2011; Huy chương Vàng, Hội diễn ca, múa, nhạc chuyên nghiệp toàn quốc, khu vực I tại T.P Sơn La năm 2012. Ca khúc “Mùa xuân ngày hội tu lu” (đánh cù) của đồng bào dân tộc Mông được đông đảo quần chúng đón xem và ghi nhận.

Hàng năm vào tháng 12 dương lịch, thu hoạch xong lúa trên nương, đồng bào dân tộc Mông tổ chức ăn tết, đón xuân trong nhiều ngày. Bên cạnh những nghi lễ tín ngưỡng còn có nhiều trò chơi dân gian quen thuộc, được hình thành trong các sinh hoạt cộng đồng, mang đậm nét văn hóa Mông và tạo điều kiện cho các chàng trai, cô gái giao lưu, tìm hiểu. Thông qua các sinh hoạt cộng đồng, nhiều đôi đã nên vợ, thành chồng từ các trò chơi dân gian đầy tính thượng võ như: ném pao, múa khèn, đua ngựa, bắn nỏ, hội tu lu, tục cướp vợ về nhà…

ngay hoi tu lu Mùa xuân ngày hội tu lu

Những trò chơi dân gian của đồng bào Mông là nguồn cảm hứng bất tận của giới văn nghệ sỹ. Nhiều nhạc sỹ, nghệ sỹ, biên đạo múa đã vận dụng các trò chơi dân gian vào tác phẩm một cách khéo léo. Đặc biệt, các tác phẩm âm nhạc được khai thác từ chất liệu dân ca, làm say đắm lòng người. Những sáng tác dựa trên những đường nét căn bản của các trò chơi truyền thống và các giai điệu dân ca, được các nghệ sỹ thổi vào hơi thở mới, nhịp điệu mới, lời ca mới và được nâng lên tầm nghệ thuật chuyên nghiệp như sân khấu hóa, ca, múa, nhạc. Ca khúc “Mùa xuân ngày hội tu lu” cũng được khai thác từ những chất liệu đó. Sau những chuyến lưu diễn phục vụ đồng bào các dân tộc vùng cao trong tỉnh, tác giả Mạnh Cường được tiếp xúc và chứng kiến nhiều trò chơi dân gian của đồng bào các dân tộc, trong đó có trò chơi tu lu của đồng bào Mông. Với tâm huyết nhiều năm, tác giả Mạnh Cường đã thành công trong ca khúc “Mùa xuân ngày hội tu lu”. Tác phẩm viết ở giọng rê thứ, nhịp 2/4, tốc độ hát hơi nhanh, vui, nhộn, âm hưởng dùng phong cách dân ca Mông, dành cho tốp ca nam, nữ và có múa phụ họa. Mở đầu tốp ca nam với trang phục của các chàng trai bản gồm 4 người cầm cù nhỏ, 1 người cầm cù to ra sân khấu. Bằng những điệu múa, các diễn viên thể hiện những động tác thi đấu tu lu thật uyển chuyển, đẹp mắt, kết hợp cùng lời ca, tốp ca nam hát đoạn mở đầu để chuyển tải một thông điệp đến các chàng trai, cô gái trong bản cùng tham gia hội tu lu: “Đánh tu lu, đánh tu lu, đánh cù khi mùa xuân về bản mường em”. Các cô gái xúng xính trong bộ váy áo Mông với những gam màu và hoa văn sặc sỡ, tay cầm ô, đong đưa, tỏ tình hát cùng các chàng trai: “Khi mùa xuân về, trai bản đi đánh tu lu, giữa mùa xuân hoa đào, hoa mận, hoa ban nở rộ. Ô kìa, trai bản, trai mường khắp nơi tụ hội…”. Những câu ca mộc mạc, giản dị, nhưng giai điệu thì náo nức, nhộn nhịp, thôi thúc mọi người “I, o, pe, plâu, tri trâu” (1, 2, 3, 4, 5, 6)… “Ti lầu đánh tu lu đẹp chưa, thích chưa, này luồng gầu”… Tiếng Mông “Ti lầu và luồng gầu” là anh và em yêu. Trong phần lời ca, tác giả khéo léo đan xen song ngữ giữa tiếng phổ thông và tiếng Mông thành những câu ca giản dị, dễ hiểu cùng những giai điệu thuần khiết, làm lay động lòng người. Để phát huy hiệu quả và tính sáng tạo của tác phẩm, nghệ sỹ nhân dân Minh Thông, giảng viên Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, biên đạo thêm phần múa phụ họa làm tăng thêm hiệu quả của không khí ngày hội tu lu: “Xuân về bản, gái trai tụ hội, yêu bản mường, yêu quê hương… đợi ngày mùa chín, yêu thương nhau ca vang lời hát, đánh tu lu thêm sức mạnh, xua tan đi nghèo đói…”. Kết hợp giữa các gam hòa thanh, hát bè ở phần điệp khúc và đoạn kết, ca khúc đã thu hút đông đảo người xem và cổ vũ. Thời gian qua, Đoàn Nghệ thuật Hoa Ban Trắng đưa ca khúc vào chương trình biểu diễn phục vụ cán bộ, chiến sỹ và đồng bào các dân tộc vùng cao và các ngày lễ, tết trong tỉnh. 

Ca khúc “Mùa xuân ngày hội tu lu” của Mạnh Cường được xây dựng trên nền tảng dân ca truyền thống, làm cho tác phẩm lung linh thêm nhiều sắc màu, làm phong phú đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc. Đặc biệt trong cuộc sống nhộn nhịp và đầy hối hả như ngày nay, âm nhạc vẫn là “món ăn tinh thần” không thể thiếu của mỗi con người.

Thanh Bình

Chia sẻ bài viết: