Xên bản – Lễ tạ ơn và cầu an của dân tộc Thái

0

Đến hẹn lại lên, hàng năm vào ngày hai tháng 4 theo lịch Thái, những ngày nông nhàn tới, khi cây lúa lên xanh tốt, cũng là lúc người Thái ở bản Ten, xã Thanh Xương, huyện Điện Biên tưng bừng tổ chức lễ Xên bản. Đây là lễ cúng thần bản hàng năm ở các bản của người Thái, được dân bản coi như ngày hội đặc sắc của dân tộc mình.

Là cư dân miền núi, sống dựa hoàn toàn vào ruộng, nương và chăn nuôi, phụ thuộc vào thiên nhiên, người Thái quan niệm “ vạn vật hữu linh” tức là bất kỳ con vật, sinh vật nào cũng có linh hồn. Đồng bào tin rằng: mường trời (mường then) là nơi ở của các vị tổ tiên, thần linh, cai quản trời đất, loài người và vạn vật. Ở trần gian, nơi đâu cũng có các ma cai quản. Muốn lập bản, làm ruộng, làm nương, bắt cá, nuôi con vật, đều phải xin phép các ma…Những đấng siêu nhiên này có 1 vị trí quan trọng trong tâm thức của đồng bào, là lực lượng phù hộ độ trì, bảo vệ và cũng có thể làm hại đến những người đang sống.

le hoi xen ban Xên bản – Lễ tạ ơn và cầu an của dân tộc Thái

Hàng năm, bà con trong bản tổ chức cúng Xên bản để cầu xin sự phù hộ độ trì cho các thành viên trong bản khoẻ mạnh, mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt, vật nuôi trong bản không gặp dịch bệnh, loại trừ được các mối nguy hiểm có thể làm hại đến mình.

Địa điểm tổ chức lễ cúng xên bản của người Thái ở mỗi nơi có sự khác biệt riêng, lế xên bản ngày nay có những thay đổi nhất định so với các nghi thức ngày trước, tuỳ theo tình hình, điều kiện của từng bản. Lễ xên bản ở bản Ten năm nay diễn ra ngay ở nhà văn hoá trung tâm của bản. Nơi dựng bàn thờ cúng thần bản là 1 lán nhỏ vật liệu chủ yếu bằng gianh, tre, nứa, cách nhà văn hoá bản khoảng 10m. Người thực hiện lễ cúng xên bản là thầy mo. 1 ngày trước khi tiến hành cúng xên bản, thầy mo đến nơi đặt bàn thờ: thắp hương, cúng, báo với các thần: ngày mai, bản sẽ tổ chức xên bản để các thần không đi ruộng, đi nương làm, ở nhà dự lễ xên bản.

le hoi xen ban 1 Xên bản – Lễ tạ ơn và cầu an của dân tộc Thái

8h sáng, lễ xên bản bắt đầu được tiến hành. Dân bản phải chuẩn bị thực phẩm dùng trong lễ xên bản từ tờ mờ sáng. Lễ vật dâng cúng thần bản gồm: 1 con lợn luộc được cắt rời từng bộ phận, khi xếp lên mâm cúng được xếp thành hình con lợn, vịt luộc (thứ không thể thiếu để cúng thần nước), gà luộc, cá nướng, cùng rượu, đường, sữa, hoa quả, trầu cau. Ngoài ra, trong lán nơi để bàn thờ cúng thần còn có 4 chiếc gùi sắp thành 2 gánh; 1 gánh gồm gùi đựng đất, hạt lúa đã ngâm, 1 gánh đựng vỏ trấu, gạo, tượng trưng cho việc đem giống và phân bón ra ngoài ruộng, nương, trồng cấy để có vụ thu hoạch lúa đầy bản. Thầy mo mặc trang phục truyền thống đến trước bàn thờ và bắt đầu cúng, mời thần bản về dự lễ và hưởng thụ những lễ vật dân bản thành tâm dâng cúng. Thầy mo tay cầm 3 que hương được châm, quay theo hình tròn, vừa quay vừa mời: thần mưa, thần gió, thần sấm, thần sét, thần linh thổ địa, thần khai sinh lập địa ra đất Điện Biên và thần lập bản. Nói xong, thầy mo tung 2 cục gỗ hình dài nếu như tung được 1 mặt trắng 1 mặt đen, tức là thần linh đã nghe thấy và xuống dự. Sau đó, thầy mo cúi lậy 3 lần và bắt đầu mời các thần xuống dự và ăn thịt: lợn, gà, vịt…ăn hết các món trong mâm mà dân bản đã dâng lên cúng mời. Mời các thần ăn đầy đủ các bộ phận của con vật và cầu xin các thầy phù hộ để mùa màng tươi tốt, vật nuôi chóng lớn, dân bản khoẻ mạnh. Sau khi cúng thần linh xong, thầy mo sẽ ngậm nước thiêng vào miệng và phun ra 4 phía, cầu cho mưa thuận gió hoà. Mọi người đến dự sẽ được mời ăn uống vui vẻ ngay tại nhà văn hoá của bản. Nhiều trò chơi dân gian cũng diễn ra trong ngày tổ chức lễ xên bản. Các trò chơi trong dịp này chủ yếu là múa xoè và ném còn. Bà con trong bản cùng người dự lễ đều có thể tham gia các trò chơi trong tiếng chiêng, trống vang lừng khắp bản. Người Thái quan niệm rằng: Vòng xoè càng rộng, tiếng chiêng trống càng vang xa, ném được nhiều còn qua vòng tròn thì năm đó đời sống dân bản càng no ấm, yên vui, gặp nhiều may mắn.

Xên bản thực chất là lễ tạ ơn và cầu an của dân tộc Thái đối với các vị thần linh phù hộ độ trì cho dân bản được hưởng cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Cúng xên bản là 1 nét đẹp văn hoá của dân tộc Thái giống như ngày hội làng của bà con miền xuôi. Ngày nay, đây là 1 trong những hình thức sinh hoạt văn hoá cộng đồng giúp cho đồng bào có điều kiện gần gũi và đoàn kết với nhau hơn, đồng thời cũng là dịp để ôn lại những truyền thống, bảo lưu văn hoá dân tộc.

Thanh Bình

 

Chia sẻ bài viết: